خطرات مصرف خودسرانه داروها

مطالعات طولانی مدت نشان می دهد افرادی که به مدت طولانی و خودسرانه از آنتی بیوتیکها استفاده می کنند نه تنها باکتریها را با اینگونه داروها مقاوم می سازند بلکه بیشتر در معرض ابتلا به انواع سرطانها قرار می گیرند. بررسیهای انجام شده شش ساله بر روی بیش از ۳ میلیون نفر بین ۳۰ تا ۷۹ سال که هیچگونه سابقه ای از سرطان در خانواده نداشته اند در مناطق گوناگون جهان موید این امر است .

به نقل از ام.اس.ان  در این مدت تعداد ۱۳۴ هزار نفر از این افراد که به میزان مکرر و زیاد از آنتی بیوتیکها استفاده می کردند دچار انواع سرطان شدند. در این میان افرادی که بسیار کم از آنتی بیوتیکها استفاده کرده بودند دچار سرطان نشدند اما گروههایی که به طور منظم سالیانه حداقل ۵ دوره یا بیشتر از آنتی بیوتیکها استفاده کرده بودند تا ۲۷ درصد بیشتر در معرض ابتلا به سرطان قرار گرفتند. در میان سرطانها نیز سرطان ریه، سینه، پروستات، روده بزرگ و نهایتا غدد لنفاوی مشاهده شده است .

یکی از بزرگترین معضلات بهداشتی در کشور ما مصرف خودسرانه داروها و به طور کلی خوددرمانی است که متاسفانه علاوه بر تحمیل هزینه سنگین به سیستم بهداشتی درمانی کشور؛ عوارض جبران ناپذیری را نیز گاه برای فرد در پی دارد.

بسیاری از اوقات، فردی که از یک مشکل جسمی یا اختلالی رنج می برد، به جای مشورت با پزشک متخصص در این زمینه به صحبت ها و توصیه های دوستان و آشنایان عمل کرده وگاه حتی درمانهای خطرناک آنها را انتخاب می کند و یا متاسفانه به شیوه های درمانی نادرست و بدون شواهد علمی کافی روی می آورد و دست آخر وقتی که از همه این شیوه ها ثمری نبرده و ناامید می شود؛ به پزشک مراجعه می کند و این در حالی است که در بسیاری از اوقات زمانی که برای درمان برخی بیماری های جدی نظیر انواع سرطان،فرصتها بدین سان از دست می رود جبران ناپذیر خواهد بود و حتی سرنوشت بیماری فرد را تغییر خواهد داد؛ به طور مثال فرد مبتلا به سرطانی که اگر به محض شروع علائم به پزشک مراجعه کند، احتمال درمان او وجود دارد و حتی می تواند طول عمر طبیعی داشته باشد با خوددرمانی و عمل کردن به توصیه نزدیکان این زمان طلایی را از دست می دهد و بیماری او پیشرفت کرده و به یک بیماری غیرقابل درمان تبدیل می شود.

از سوی دیگر یکی دیگر از معضلات بسیار جدی بهداشتی، درمانی کشور ما، مصرف خودسرانه و بی رویه داروهاست که عواقب نامطلوب فراوانی را در پی دارد.

مصرف دارو از مهمترین رکن های درمان بیماری هاست، ولی مصرف غیرمنطقی دارو علاوه بر درمان نکردن بیماری باعث ایجاد عوارض دارویی در طولانی مدت می شود.

بر اساس تحقیقات انجام شده، هر ایرانی سالانه ۳۳۹عدد دارو مصرف می کند که بیش از استاندارد جهانی است.

همچنین براساس این تحقیقات، ایرانی ها  ۱۰ تا ۱۵ درصد مجموع داروهای کشور را بدون مشورت با پزشک مصرف می کنند و مسکن ها، قطره های چشمی و آنتی بیوتیک ها بیشترین میزان مصرف خودسرانه را دارند.

البته آنتی بیوتیک ها به علت نوع تاثیر دارویی، بدترین داروهایی هستند که به این شیوه مصرف می شوند، چرا که در صورت فقدان نیاز بدن به این دارو مانند سم عمل می کند و میکروب های بدن را در برابر داروها مقاوم می کند و در صورت ایجاد عفونت در بدن، دیگر آنتی بیوتیک در درمان بیماری موثر نخواهد بود.

همچنین طبق یافته های آماری، مصرف همزمان بیش از سه دارو در افرادی که مصرف چند دارویی داشتند و مراجعه آنان به پزشکان متعدد تقریبا دو برابر بوده و بروز عوارض جانبی حدود ۵/۲ برابر بیشتر مشاهده می شود.

بر اساس گزارش مرکز ثبت و بررسی عوارض جانبی دارویی وزارت بهداشت و درمان طی   ۱۰ سال اخیر حدود ۱۰ هزار عارضه دارویی در مرکز ADR ایران به ثبت رسیده که از این میزان ۳۰  درصد عوارض دارویی ناشی از داروهای تزریقی بوده است.

بیشترین عوارض گزارش ثبت شده شامل آنتی بیوتیک ها و داروهای موثر بر سیستم عصبی به لحاظ مصرف گسترده آن است و ۱۰  تا  ۲۰  درصد بیماران بستری در بیمارستان مبتلا به عوارض دارویی می شوند.

به گفته کارشناسان، سالمندان، زنان باردار و کودکان ممکن است بیشتر در معرض خطر عوارض دارویی قرار داشته باشند و بنابراین توجه خاص به این گروه از بیماران ضروری است.

اطلاع پزشک در خصوص بارداری و شیردهی برای تجویز دارو الزامی و مصرف برخی داروها در این دوران ممنوع است و باید دقت شود دارویی به اشتباه به مصرف نرسد.

کارشناسان می گویند مصرف طولانی مدت دارو خارج از محدوده تجویز پزشک، احتمال بروز عوارض جانبی را افزایش می دهد.

متاسفانه به علت مصرف غیرمنطقی، عوارض دارویی بیش از حد در بیماری های مزمن مانند فشارخون، دیابت و غیره بروز می کند.

بیمار در بسیاری از موارد به پزشک تحمیل می کند مقدار زیادی دارو  و حتی داروهایی که قبلا استفاده می کرده در نسخه بنویسد و در واقع با این عمل، بیمار خود به تشخیص و دارو درمانی می پردازد.

پزشک نیز مجبور است این کار را انجام دهد زیرا در غیر این صورت بیمار به پزشک دیگری مراجعه می کند.

بیماران اطلاعات ناقصی از عوارض دارویی ناشی از مصرف غیرمنطقی دارو دارند و از طرف دیگر ذهنیتی که بیمار از پزشک دارد، این است که باید در وهله اول چند بیماری وی را درمان کند و صبر و حوصله برای درمان واقعی ندارد و پزشک مجبور می شود، علامت درمانی کرده و برای هر بیماری چند قلم دارو تجویز کند.

بیماران به مصرف داروهای تزریقی تمایل بیشتری دارند و تصور می کنند با داروی تزریقی بهتر درمان می شوند که این یک باور نادرست است و احتیاج به فرهنگ سازی به ویژه از طریق رسانه ها دارد.

بی اعتمادی به کیفیت دارو را از دیگر عوامل مصرف غیرمنطقی دارو است؛ همچنین در بسیاری از منازل، جعبه های دارویی وجود دارد که از آن برای بیماری شخصی دیگر بدون توجه به تاریخ مصرف و غیره استفاده می شود.

به گفته کارشناسان،  مصرف غیرمنطقی دارو در بسیاری از کشورهای در حال توسعه صورت می گیرد؛ اما ویژگی بارز فرهنگ دارویی در ایران، مصرف بیش از اندازه فرآورده های تزریقی است که حتی در مقایسه با کشورهایی که از لحاظ سطح بهداشتی مشابه ایران هستند، بالاتر است.

مصرف سرانه داروهای تزریقی در ایران در پارسال حدود ۴ / ۱۱ بوده است و این رقم حدود چهار برابر میانگین مصرف سرانه کشورهای در حال توسعه است.

عمده ترین ابزار برای کنترل این فرهنگ غلط را آموزش و ارائه آگاهی به بیماران است و کارگاه های آموزشی نیز باید برای پزشکان برگزار شود تا تحت تاثیر خواسته بیماران و برای کوتاه کردن مدت درمان به تجویز بیش از حد دارو نپردازند.

دسترسی راحت مردم به دارو از دیگر علل مصرف غیرمنطقی دارو است و این فرهنگ غلط در بین بیماران رایج است که اگر پزشک یک یا دو قلم دارو برای وی تجویز کند، بی سواد است.

همچنین بیمار تصور می کند که باید با یک دوز مصرف دارو درمان شود، در غیراین صورت به پزشک دیگری مراجعه می کند.

به طور کلی ۱۰ درصد افرادی که به مصرف غیرمنطقی دارو می پردازند، عوارض شدید دارویی را تجربه می کنند و این عوارض بیشتر روی پوست، تنفس و قلب ظاهر می شود.

گاه تشخیص بیماری و متعاقب آن تجویز دارو به درستی انجام می گیرد، اما بیمار صرفا به توصیه اطرافیان، به مصرف سایر داروها رو می آورد.

آمارها حاکیست، استامینوفن کدئین، قرص سرماخوردگی بزرگسال، کپسول آموکسی سیلین، قرص دیفنوکسیلات و رانیتیدین، داروی های نخست پر مصرف در کشور هستند.

متخصصان توصیه می کنند که افراد در فصل سرما با مشاهده هر گونه علائم سرماخوردگی یا آنفلوانزا به طور خودسرانه از آنتی بیوتیکها استفاده نکنند.

طبق نظر مرکز کنترل بیماری‌های کودکان آمریکا، مصرف خودسرانه یاتجویز آنتی بیوتیک برای عفونت‌های ویروسی کودکان و عدم اتمام دوز آنتی بیوتیک تجویزی تاپایان، باعث روند رو به افزایش مقاومت آنتی بیوتیک شده است. تصور می‌کنید در هنگام سرماخوردگی کودکان به‌عنوان والدین آنهاچه می‌توانید بکنید؟

متخصصان کودکان می‌گویند والدین خط اول درمان راتشکیل می‌دهند. آکادمی طب کودکان آمریکاچند سال قبل درمان‌های مکمل و جایگزینی راپیشنهاد کرد که بسیار کاربرد دارند، اما والدین نباید به هر راهکاری که می‌شنوند یا در اینترنت می‌بینند اعتماد کنند.
پیشنهاد برخی پزشکان قانون ۳تا۵ روز است؛ یعنی اگر کودکی سرماخوردگی ویروسی پیداکرد ظرف ۳ تا۵ روز باید خوب شود و اگر نشد باید بامتخصص کودکان مشورت شود. توجه کنید که به گفته پزشکان، تب در ۲۴ ساعت اول، طبیعی است اما اگر بعد از گذشت چند روز تب شروع شد مسئله عفونت ثانوی مطرح است.
نکته اینجاست که آنتی بیوتیک برای عفونت‌های ویروسی کاربرد ندارد و داده‌های پزشکی نشان می‌دهد حتی داروهای ضد سرفه و سرماخوردگی که بدون نیاز به تجویز پزشک فروخته می‌شوند هم چندان مؤثر نیستند، امااگر والدین تمایل دارند ازآنهااستفاده کنند حداقل باید به توضیحات روی داروها و نحوه مصرف دقت کنند.
درمان درخانه
بیشتر راهکارهای مربوط به سرماخوردگی برای رفع علائم و راحت کردن بیمار پیشنهاد می‌شوند؛ چون حقیقت این است که سرماخوردگی درمان ندارد. نکته مهم این است که در این شرایط به کودک سرماخورده بیشتر توجه شود.

حمایت روحی و جانبی بسیار مفید است: کودک را در بستری گرم ونرم ببرید و او راخوب بپوشانید. به او کمپوت و مربا بدهید تاانرژی بگیرد و غذاها و نوشیدنی‌هایی که دوست دارد برایش تهیه کنید.
سوپ مرغ هنوز هم اثری مهم و کلیدی دارد و حتی بعضی تحقیقات نشان می‌دهد به درمان زودتر کمک می‌کند. حتی اگر اثر درمانی هم نداشته باشد غذایی سبک، سهل الهضم و مقوی است.
پزشکان اغلب معتقدند مصرف استامینوفن و ایبو پروفن برای تسکین درد مفید است و البته ایبو پروفن سریعتر عمل کرده و طول اثر آن هم بیشتر است. در کودکانی که تب دارند آسپیرین توصیه نمی‌شود چون عارضه دارد. فراموش نکنید که بخار دوش آب گرم هم باعث تسکین احتقان می‌شود. البته قبلا باید مطمئن باشید کودک مشکل تنفسی ندارد چون تغییر رطوبت هوا در مبتلایان به آسم باعث اسپاسم (گرفتگی) برنش می‌شود.
مالش پشت کودک هم، احتقان ریه راتسکین می‌دهد. ماساژ با الکل که قبلا باب بود اصلا توصیه نمی‌شود چون بوی آن بیشتر آزاردهنده است. پس در ماساژ پشت کودک از هیچ ماده‌ای استفاده نکنید.
اگر کودک دچار احتقان بینی است بهتر است به پهلو بخوابد تا ترشحات بینی به گلوی او نرود. بخور سرد حال بیمار را بهتر می‌کند. گفته می‌شود حتی‌الامکان در مورد نوزادان از بخور داغ استفاده نکنید؛ چون احتمال سوختگی مطرح است. می‌توانید به مایع بخور عصاره نعناع هم اضافه کنید.
میان وعده‌های غذایی هر چقدر سبک‌تر باشند بهتر است.  قدیمی‌ها می‌گفتند درصورت تب نباید از غذاهای جامد استفاده کرد اما این نظر مقبول نیست و الان می‌گویند باید بگذارید کودک هرچه میل دارد و می‌تواند بخورد. مایعات فراوان فراموش نشود و بر عکس باورهای قدیمی، نوشیدنی کمی خنک بهتر است. از هر نوشیدنی که کودک میل دارد استفاده کنید تا مایعات مصرف کند.
اگر نوزاد شماخروسک گرفته است چند دقیقه او رابیرون ببرید تا در جریان هوای سرد قرار بگیرد. در این بیماری گاهی والدین حس می‌کنند کودک در حال خفه شد ن است و وقتی او را باعجله به مرکز درمانی می‌رسانند مواجهه کودک باهوای سرد بیرون قبل از رسیدن به مرکز درمانی حال او راخوب می‌کند.
نکته دیگر اینکه در اغلب موارد تب به درمان‌های خانگی احتیاج ندارد. تب، واکنش طبیعی بدن است و بدن سعی می‌کند با تنظیم مجدد دما باکتری‌ها و ویروس‌ها را از بین ببرد. تب یک نشانه است و مشکل محسوب نمی‌شود که به درمان احتیاج داشته باشد؛ مگر این‌که خیلی بالا برود و از تشنج ناشی از آن بترسیم.  استامینوفن داروی رایجی است که دما راکاهش می‌دهد و بعضی اوقات به آن‌هم نیازی نیست.
بهترین روش کاهش تب، پاشویه یا دوش با آب ولرم است. خیلی‌ها بر این باورند که تب باعث تخریب سلول‌های مغز می‌شود امااین‌طور نیست. تشنج ناشی از تب هم در همه کودکان رخ نمی‌دهد و به زمینه ارثی هم مربوط است. حتی در یک کودک مستعد اولین افزایش دمای بدن می‌تواند باتشنج همراه باشد، به‌طوری که فرصت کاهش تب برای پیشگیری از آن وجود ندارد.
برخی پزشکان بر زمان تب تأکید دارند و آن را نگران‌کننده می‌دانند؛ یعنی اگر تب در شروع سرماخوردگی اتفاق بیفتد احتمال مشکل و نگرانی کم است اما اگر مدتی بعد از بروز علائم کودک تب کند باید او را به پزشک رساند.
گوش درد
درمان‌های خانگی برای عفونت گوش هم فراوان است. اگرچه بسیاری از والدین کودکان مبتلابه گوش درد با هدف تجویز آنتی‌بیوتیک (به‌خصوص آموکسی سیلین) نزد دکتر می‌روند، اما جدیدا بسیاری از پزشکان چنین کاری نمی‌کنند؛ چراکه تحقیقات نشان داده در گوش درد، بدون تب بالا؛ نیازی به تجویز آنتی بیوتیک نیست و در این مورد نباید به پزشک اصرار کنید.
بسیاری از پزشکان، در گوش درد بدون تب، داروهای معمولی راتوصیه می‌کنند. مثل قطره ها و روغن‌های گیاهی موجود در داروخانه ها که حاوی بادام، زیتون، سیر و موادی از این قبیل است. این داروها به تعادل فشار پرده گوش کمک کرده و درد رابرطرف می‌کنند. استامینوفن و ایبوپروفن هم برای کاهش درد گوش مفید است.
به این ترتیب درد برطرف می‌شود و به بدن کودک فرصت داده می‌شود خودش التهاب رابرطرف کند. گاهی حتی در معاینه کمی چرک هم دیده می‌شود ولی برای آن هم آنتی بیوتیک تجویز نمی‌شود.
گوش درد با دراز کشیدن بدتر می‌شود و بهتر است کودک در حالت نشسته استراحت کند.
گلو درد

نگرانی اصلی در گلو درد آن است که مطمئن شویم از نوع استرپتوککی نیست.
معمولاگلودردهای تابستانی از این نوع نیست. گلودرد استرپتوککی ( استرپتوکک نام باکتری است ) به تدریج ایجاد می‌شود و ناگهانی نیست. پزشکان غرغره باآب نمک و جوش شیرین راتوصیه می‌کنند: نصف قاشق چای‌خوری از هر کدام در یک فنجان آب ولرم.

انواع جوشانده‌های گیاهی مثل نارون قرمز، پوست درخت گیلاس یاشیرین بیان هم درد گلو را تسکین می‌دهند. اگر کودک به مواد غذایی خنک تمایل دارد مانعی نیست و حتی بستنی هم پیشنهاد می‌شود.

سلامتی را برای شما و خانواده شما آرزومندیم