آلرژی یا حساسیت چیست؟

allergy2آلرژی، واکنش افراطی سیستم ایمنی بدن نسبت به عوامل مختلف است. کسانی که دچار حساسیت هستند، دارای سیستم ایمنی فوق هوشیار هستند که نسبت به مواد ظاهرا بی آزار موجود در محل زندگیشان، واکنشی بیش از حد معمول نشان می‌دهند. برای مثال گرده گیاهان، می‌تواند سیستم ایمنی شخص آلرژیک را طوری تحریک کند که گویی با یک خطر جدی روبرو شده است. حساسیت یک مشکل بسیار شایع است و تقریبا از هر ده نفر، دو نفر به نوعی از آن مبتلا هستند.
 

چرا آلرژی یا حساسیت اتفاق می‌افتد؟
هنگامی که یک سیستم ایمنی افراطی در معرض یک ماده حساسیت‌زا قرار می‌گیرد، چند اتفاق می‌افتد:

۱- بدن برای مبارزه با ماده مذکور، شروع به تولید نوع خاصی پادتن یا آنتی بادی (Antibody) می‌پردازد که IgE نام دارد.

۲- آنتی بادیها به نوعی سلول خونی که مست سل mast cell نام دارد متصل می‌شوند. این سلولها در دستگاه تنفسی و دستگاه گوارش، که محل اصلی ورود عوامل آلرژی‌زا است، فراوانند.

۳- مست سلها با انفجار خود مواد شیمیایی مختلفی از جمله هیستامین histamineallergy آزاد می‌کنند که عامل اصلی بروز بسیاری از علایم آلرژی است که از جمله این علایم می‌توان به خارش گلو و آب ریزش بینی اشاده نمود.

۴- اگر ماده حساسیت‌زا در هوا باشد، عکس العمل آلرژِیک در چشمها، بینی و ریه رخ می‌دهد و اگر این ماده خورده شود، عکس العمل آلرژیک در دهان، معده و سایر بخشهای دستگاه گوارش بروز می‌کند. گاهی مواد شیمیایی تولید شده در بدن به قدری زیاد است که علایم بسیار حادی نظیر کهیر، کاهش فشار خون، شوک یا بیهوشی (شوک آنافیلاکسی) نیز بوجود می‌آیند.
 

آلرژیها چطور عمل می‌کنند؟
آلـرژیهـا عـکس الـعـمـلهـایـی حسـاس در بـرابر موادی هستـنـد کـه حـتـی مـمـکن اسـت کاملاً بی‌ضرر باشند و ربـطی هم به جنسیت و سن و نژاد ندارد. در عملیاتی که حـساس سـازی نـامیـده می‌شود، بدن فرد در مقابل یک ماده خاص پادتــن می‌سازد که به آلرژی تبدیل می‌شود. در نـتـیـجه هرگاه فرد با آن ماده خاص تماس می‌یابد، این سیـستم دفـاعی در مقابل آن واکنش منفی ایجاد می‌کند. ضد آلرژی ها در خون بدن هیستامین آزاد می‌کنند که آن هم مسائل جانبی دارد. بطور مثال، هیستامین غشای مخاطی بینی و چشمها را آبدار و خارش آور می‌کند. همچنین آماس‌هایی سفید رنگ و خارش آور که کهیر نامیده می‌شوند در بدن ایجاد می‌گردد.

با توجه به نوع آلرژی و قسمتی از بدن که درگیر آن است، علائم مختلفی از قبیل خارش پوست، چشمها یا بدن، ایجاد کهیر و جوشهای پوستی ، عطسه، سرفه، تنفس صدا دار، حالت تهوع و استفراغ ایجاد می‌شود. در نمونه‌هایی نادر حتی آلرژی های بسیار خطرناک و تهدید کننده مرگ نیز که آنافیلاکسیز نامیده می‌شوند هم اتفاق می‌افتد.

علایم آلرژی کدامند؟
نشانه‌های آلرژی را می‌توان به سه دسته خفیف، متوسط و حاد تقسیم نمود.
عکس العمل خفیف، شامل نشانه‌هایی است که یک ناحیه از بدن را تحت تاثیر قرار می‌دهد، مانند التهاب، خارش و آبریزش از چشم. علایم خفیف به بخشهای دیگر بدن منتقل نمی‌شوند.
نشانه عکس العمل متوسط، در بخشهای مختلف بدن منتشر می‌شوند و خارش چشم ممکن است به خارش گلو و تنگی نفس هم منجر شود.

عکس العمل حاد که آنافیلاکسیس (anaphylaxis) نام دارد ، نادر است و یک موقعیت خطرناک و از جمله مواردی است که در میان فوریتهای پزشکی قرار دارند. در چنین مواردی، آلرژی در تمام بدن منتشر می‌شود. این حالت ممکن است با مجموعه‌ای از حملات خارش چشم و صورت آغاز شود و در عرض چند دقیقه، به سرعت در تمام بدن پخش شود و علایم جدی‌تری چون درد معده، گرفتگی عضلات، تهوع و اسهال را به دنبال داشته و در عین حال درجه التهاب مجاری تنفسی و گوارشی به حدی برسد که تنفس و بلع بسیار مشکل شود.

اغتشاش ذهنی و سرگیجه نیز از جمله علایم حساسیت هستند زیرا مشکل آنافیلاکسیس باعث کاهش شدید فشار خون نیز می‌شود.
علائم آلرژى در ریه‌ها به صورت تنگى نفس (آسم،( در پوست به صورت قرمزى و خارش (کهیر و اگزما) و در معده و روده‌ها به صورت اسهال و استفراغ و دردشکم (آلرژى غذایى می‌باشد.
 

allergy4آیا همه دارای نوعی آلرژی هستند؟
لزوما همه دارای آلرژی نیستند. البته اکثر حساسیتها، ارثی هستند و از والدین به فرزندان منتقل می‌شوند. اشخاص می‌توانند توانایی ابتلا به آلرژی را نیز ارث ببرند و در عین حال به هیچ ماده خاصی حساس نباشند و فقط نقش انتقال دهنده را بازی کنند. هنگامی که یکی از والدین به نوعی از حساسیت مبتلا باشد، شانس ابتلای فرزند او ۵۰% و اگر هر دو آنها آلژیک باشند، این مقدار به ۷۵% می‌رسد.

چه افرادی در خطر هستند؟
هر کسی می‌تواند هر زمانی دچار آلرژی شود. شیوع آلرژی در آمریکا تقریباً بین ۹ تا ۱۶ درصد است. هرچند، بعضی حساسیتهای غذایی در کودکی (مثل تخم مرغ یا مرکبات) ممکن است با بزرگتر شدن توسعه یابد. عواملی از قبیل توارث، کودکانی که از شیر مادر تغذیه نشده‌اند، استفاده زود هنگام بعضی مواد آلرژی‌زا (مثل خوردن بادام هندی برای کودکان زیر ۲ سال) می‌تواند پیش بینی باشد برای اینکه آیا شما دچار آلرژی می‌شوید یا خیر.

آزمایش آلرژی
پزشک می‌تواند به سادگی با انجام تست های آلرژی پوستی متوجه شود که آیا شما دچار آلرژی هستید یا خیر ولی ۱۰۰ درصد قابل اطمینان نیستند. پزشک همچنین با خراش دادن قسمت کوچکی از پوست با سوزن تزریق مقدار بسیار کمی از آن آلرژی روی پوست به این نکته واقف می‌شود. در بعضی موارد آزمایشات خون هم می‌تواند برای شناسایی آلرژیهای پرخطر و کشنده‌تر استفاده شود.

توصیه‌های پزشکان برای بیماران مبتلا به آلرژی
بهار هر سال با هشدار کارشناسان نسبت به افزایش شیوع آلرژی‌های فصلی بخصوص هنگام مواجهه با گرده گیاهان و درختان شروع می‌شود.

در فصل بهار و تابستان ناراحتی‌های تنفسی و حملات آسم بیشتر خودشان را نشان می‌دهند.
به گفته کارشناسان هم‌اکنون ۲۰ درصد مردم کشور از آلرژی فصلی رنج می‌برند. همچنین آمارها نشان می‌دهد که از هر ۱۰فرد مبتلا به آسم ۸ نفر مبتلا به آلرژی فصلی هستند.
التهاب بینی ناشی از آلرژی یکی از شایع‌ترین انواع آلرژی‌ها است. به گفته کارشناسان این بیماری ناشی از استنشاق گرده‌های گیاهی و نیز وارد شدن آن‌ها به چشم است.
البته متخصصان می‌گویند زمان بروز علائم این بیماری ممکن است از اوایل بهار تا اواخر تابستان بر حسب گرده گیاهی که به آن حساسیت وجود دارد و زمان معین گرده افشانی آن گیاه متفاوت باشد.
دکتر مصطفی قانعی، فوق تخصص ریه و معاون پژوهشی دانشکده علوم پزشکی در مورد علت حساسیت نسبت به گرده این گیاهان توضیح می‌دهد: این گیاهان از جنس مواد زنده و آلی هستند و وقتی فرد با این مواد آلی تماس پیدا می‌کند، سیستم ایمنی بدن نسبت به آن‌ها واکنش نشان می‌دهد. به عقیده این متخصص، این واکنش در افراد سالم طبیعی است ولی در مبتلایان به آلرژی فصلی بیش از حد است.
دکتر قانعی ضمن اشاره به علائم این بیماری می‌گوید: علایم اصلی این بیماری حملات مکرر عطسه، آب‌ریزش بینی، خارش و آب ریزش چشم‌ها، احساس خارش در گلو، سقف دهان و گوش‌ها، کاهش تمرکز و احساس ناخوشی کلی است .

با سرماخوردگی اشتباه نگیرید!
دکتر قانعی با تاکید بر این که افراد مبتلا به این بیماری برای جلوگیری از شروع علائم آن باید در تمام شرایط درها و پنجره‌های خانه و اتومبیل خود را ببندند، می‌گوید: همچنین اگر افراد در محیطی باشند که احتمال نفوذ گرده‌ها در لابه‌لای موها و لباس‌ها وجود دارد، قبل از رفتن به رختخواب حمام کرده، لباس‌های خود را عوض کنند و از حیوانات کوچک اهلی نیز دوری کنند. هرچند با وجود تمام این مراقبت‌ها شاید باز هم دوری کامل از مواد آلرژی‌زا غیرممکن باشد.
در عین حال به عقیده ایشان مهمترین نکته‌ در مورد این بیماری تمایز آن با سرماخوردگی است: افراد مبتلا به آلرژی باید کلا این بیماری را از سرماخوردگی افتراق دهند و سعی نکنند با آنتی‌بیوتیک یا دیگر داروهای سرماخوردگی علائم آلرژی را از بین ببرند.

دکتر حمید سهراب‌پور، متخصص بیماری‌های داخلی، فوق تخصص بیماری‌های ریوی و رئیس بیمارستان لبافی‌نژاد نیز در توضیح نحوه پیشگیری و درمان آلرژی فصلی هشدار می‌دهد: افراد مبتلا برای کنترل بیماری خود باید از داروهای استنشاقی داخل بینی و آنتی‌هیستامین‌ها و گشاد‌کننده‌های برونش استفاده کنند.
وی ادامه می‌دهد: استفاده از کورتیزون استنشاقی (بکلومتازون) نیز می‌تواند التهاب مجاری بینی و برونشیت‌ها را کاهش دهد و درمان موثری باشد .
دکتر سهراب پور تاکید می‌کند: بهتر است برای جلوگیری از حساسیت، داخل بینی را با سرم نمکی (نرمال سالین) شستشو دهیم و یا با اندکی وازلین داخل بینی را چرب کنیم .
وی با اشاره به این که اسپری‌ها یا قطره‌های بینی ضد آلرژی مانع اثر عامل آلرژی‌زا می‌شوند، توضیح می‌دهد: همچنین در موارد مقاوم از اسپری‌های بینی کرومولین سدیم استفاده می‌شود که با جلوگیری از آزاد شدن هیستامین در بدن از بروز علایم آلرژی ممانعت می‌کند؛ ولی اگر گرفتگی بینی باعث ناراحتی چندانی نشود، قرص یا اسپری‌ها خیلی مفید نیستند.
توصیه این متخصص به کسانی که علاوه بر آلرژی از بیماری‌های دیگری نیز رنج می‌برند، این است: بیماران چشمی، زنان باردار و یا شیرده، بیماران تشنجی، بیماران تیروئیدی، بیماران قلبی-عروقی و بیماران دچار فشارخون بالا، دیابت و آسم باید به دقت مراقب مصرف این داروها باشند و بدون تجویز پزشک معالج هرگز اقدام به مصرف آن نکنند. اما افراد مبتلا به آسم باید همیشه این داروها را به همراه داشته باشند تا هنگام شروع علائم دچار تنگی نفس شدید نشوند. کسانی هم که سابقه بیماری را دارند، باید در محل‌های سربسته از دستگاه تهویه استفاده کنند چون این دستگاه‌ها از طریق صافی ذرات معلق هوا را جذب می‌کنند.

ماسک‌ها بی‌فایده‌اند
استفاده از ماسک هیچ تاثیری در بهبود علائم آلرژی ندارد. در حالی‌که تصور اغلب مبتلایان به آلرژی فصلی این است که با استفاده از ماسک می‌توانند جلوی بروز علائم این بیماری را بگیرند، دکتر قانعی استفاده از این وسیله را در بهبود علائم کاملا بی‌تاثیر می‌داند و معتقد است که نقش ماسک در این خصوص به هیچ وجه پایه علمی ندارد.
به گفته دکتر سهراب‌پور نیز ماسک‌های معمولی که در بازار و یا داروخانه‌ها هستند، در پیشگیری از علائم آلرژی تاثیر زیادی ندارند. وی توضیح می‌دهد: الان در بازارهای جهانی ماسک‌های مخصوص گرده گیاهان به فروش می‌روند که به صورت کلاه موتورسواران تمام سر و گردن را می‌پوشانند، داخل این ماسک‌ها هم موتورهایی تعبیه شده که هوای داخل ماسک را عوض می‌کند.

allergy1درگیری سالانه
اما آیا مبتلایان به آلرژی فصلی فقط در بهار و تابستان باید منتظر این بیماری باشند؟
به عقیده دکتر سهراب‌پور آلرژی فصلی در تمام فصول وجود دارد چون در هر منطقه‌ای با توجه به شرایط جغرافیایی ذرات آلرژن همیشه هستند منتها مقدار این ذرات بر حسب فصول مختلف فرق می‌کند.
در بعضی از افراد هم این حساسیت‌ها دائمی است بخصوص در فصل زمستان و درگیر شدن با ویروس سرماخوردگی علائم آلرژی هم تشدید می‌شوند. در این میان تحقیقات نشان می‌دهد التهاب مخاط بینی ناشی از آلرژی‌های فصلی می‌تواند در طول همه ماه‌های سال ایجاد شود و افراد را با مشکل مواجه کند.
اما به غیر از گرده گل‌ها و گیاهان که شایعترین علت ایجاد آلرژی فصلی هستند، دود سیگار و آلاینده‌های زیست محیطی نیز از عواملی هستند که به عقیده متخصصان در بروز علائم آلرژی بی‌تاثیر نیستند؛ حتی مصرف مواد خوراکی مثل ادویه‌های تند و رنگ‌های مصنوعی و حتی غذاهای کنسرو‌شده نیز در بزرگسالانی که سابقه این بیماری را دارند، توصیه نمی‌شود.
البته به عقیده دکتر سهراب‌پور آلرژی فصلی همیشه علائم خود را به صورت حملات تنفسی و عطسه‌های مکرر نشان نمی‌دهد بلکه بخصوص در کودکان به صورت حساسیت‌های پوستی و اگزما نیز خود را نشان خواهد داد.

بهبود فقط تا‌ ۲۰ درصد!
با این وجود تا به حال برای رفع علائم آلرژی به غیر از روش‌های پیشگیری و دارودرمانی سعی شده از روش حساسیت‌زدایی (Allergy Shot) هم استفاده شود.
به عقیده متخصصان این کار از نظر تئوری قابل انجام است ولی در عمل مشکلاتی را به همراه دارد چون گیاهان انواع مختلف دارند که شناسایی آن‌ها کار آسانی نیست و میزان حساسیت‌زداییشان هم در افراد مختلف متفاوت است.
پس روش حساسیت‌زدایی در این شرایط برای هر فردی متفاوت خواهد بود و تنها در ۱۰‌تا‌۲۰‌درصد موارد موفقیت‌آمیز است. دکتر سهراب‌پور ضمن توضیح این روش می‌گوید: با انجام روش درمانی Allergy Shot سیستم ایمنی بدن را در مسیر صحیح قرار می دهند.
در این روش مقادیر کمی از ماده آلرژن را به طور هفتگی به بدن تزریق می‌کنند. کم‌کم سیستم ایمنی بدن فرد با این ماده خاص سازش پیدا می‌کند و به طور تدریجی پاسخ دفاعی نسبت به آن متوقف می‌شود.
به گفته سهراب‌پور پس از ۳ سال یا بیشتر فرد با انجام این روش بهبود می‌یابد البته همه کسانی که از آلرژی فصلی رنج می‌برند، نیاز به انجام این روش ندارند.
با این حال کارشناسان معتقدند درمان عوارضی که بر اثر آلرژی ایجاد می‌شود، به هزینه و وقت زیادی نیاز دارد و چه بسا که هیچ وقت هم درمان نشود، پس بهبود موقت به معنای ریشه‌کن شدن بیماری نیست و سال بعد هم ممکن است عوامل آلرژی‌زا دوباره سبب بروز اختلال شود.
منبع: سایت پزشکان